Biz Sizi Adam Sandık!

Hikâyesi olmayan türkü var mıdır? Bence yoktur. Nice yaşanmışlıklar, türkülere konu olmuştur. Aşk, sevgi, öfke, kaygı, hasretlik ve nicesi türkülerde dile gelir. Bir yönüyle türkülerimiz, yaşanmış pek çok olayın sazlı sözlü şahididir.
            Yaşanan her olay, toplum vicdanında akisler uyandırır. Sonra o vicdan, mısralara dökülür ve türkü yakılır. Bunlar derlenir ve repertuara girer. Dolayısıyla türkülerimiz, bir yönüyle tarihtir, bir yönüyle toplumsal hafızadır.
            Türkülere tutkunum. Hele hikâyelerine, daha bir meftunum.
            “Sandık Üstüne Sandık” türküsü, işte onlardan bir tanesi. Türkü, İzmir/Bergama yöresine ait. Sözlerine geçmeden, hikâyesini anlatmak istiyorum.
            Olay, Bergama’nın Turanlı bucağında geçer. Yörede efelerin muazzam bir itibarı vardır. Mertliğin, dürüstlüğün, yiğitliğin, hakkaniyetin temsilcisidir onlar. Bu yüzden sevilir, bu yüzden sayılırlar. Zira onlar, halkın gözünde, “Adam gibi Adamdırlar.”
            Bir akşam vaktidir. Yöre halkı, düzenlenen eğlentiye akın akın gelir. Çok sayıda genç, yavuklularıyla bu eğlentide yerini alır. Turanlı nahiyesinde, eğlentilerin vazgeçilmez bir ismi vardır. Dudu isimli kadın köçeklik yapmakta, misafirleri mest etmektedir.
            Coşkunun zirve yaptığı anlarda, efeler eğlentiye gelir. Yer verilir, buyur edilir. Fakat ortada pürüzlü bir durum vardır. Efeler, Dudu isimli kadını götürmek isteyince ortam gerilir. Gençlerle efeler arasında, sürtüşme iyice hararetlenir.
            Gençler kenetlenip, Dudu’yu efelere vermez. Bu durumu şanına yediremeyen efeler, bıçaklarını çekerek meydana dalar. Çok sayıda genci hançerleyerek öldürür. Gençlerin yavukluları cesetlerin üzerine kapanarak, feryatlarla gözyaşı döker.
            Türkünün hikâyesi işte böyle. Ya sözleri?

            Sandık üstünde sandık
            Aman efeler yandık
            Düşünmeden söz verdik
            Biz sizi adam sandık

            Çevresi saçaklı
            İşte geliyor
            Elleri bıçaklı

            Samanlık dolu saman
            Aman efeler aman
            Ellerimiz kınalı
            Düğünümüz ne zaman

            Çevresi saçaklı
            İşte geliyor
            Elleri bıçaklı

            An itibarıyla, en büyük meselemiz nedir dersiniz? Gerçi anketlerde filan sorulmuyor. Dolayısıyla telaffuz edilmiyor. Ama içten içe konuşuluyor. Konuştukça efkâr basıyor, yürekler dağlanıyor.
            Mertlik, dürüstlük, yiğitlik, hakkaniyet çiğneniyorsa; biliniz ki “adamlık” derdimiz var demektir. Tıpkı türkünün hikayesinde ve sözlerinde olduğu gibi..
            Bugün milyonlar, “Biz Sizi Adam Sandık” diyerek kahroluyor. Öfke ve kahır sarmaş dolaş olmuş, yürekleri kavuruyor. Bunun sözleri söylenip, türküsü yakılamayacak şüphesiz.
            Amma “Adam” postuna bürünüp “Âdemlik” yapanları, tarih çöplüğün en dip noktasına atacak. Hele toplumsal hafıza, onları hiçbir zaman unutmayacak.
            “Biz Sizi Adam Sanmıştık” diye kahrolanlara bir önerim. Rahatlamak için, arada bir “Sandık Üstünde Sandık” türküsünü dinleyin.