Prof.Dr.Süleyman Sami İLKER

Prof.Dr.Süleyman Sami İLKER

ssamiilker@gmail.com

Akhisar Gezi Notları-IV

16 Kasım 2026 - 12:16 - Güncelleme: 16 Kasım 2026 - 12:17

AMAZON NE DEMEK VE KİMLERDİR?

Günümüz insanı bu kelimeyi duyduğunda aklına hemen Güney Amerika’daki bir nehrin adı veya bir uluslararası ticari marka, kuruluş gelir. Çok eski zamana ait tarihî bir kelime olduğu halde bugüne e-ticari hayattaki yansımaları sürmektedir. Ama Amazon, “Savaşçı kadın” anlamındadır. Yunancada “A-mazon”, “Göğüssüz /Göğüs-süz” anlamına gelmektedir. Erkek gibi ata binen ve savaşçı karakteriyle ünlenen Amazonların, Yunan Klasik Döneminin sanatsal alanında da oldukça büyük etkileri olmuş. Keza, Anadolu’nun batı kıyılarındaki bazı Yunan kentlerinin kuruluşlarıyla ilgili efsanelerde Amazonlar önemli bir konumda yer alır. Konu hakkında en geniş bilgiyi veren Sicilyalı Diodorus (1), onların Don Nehri Deltasında(2) kaldıklarını ve bunlara Sarmatlar (İskitler) dendiğini bildiriyor. Pers kralı Kiros (Kyros) döneminde İskit yönetiminde kadın hâkimiyetinin olduğunu, Kiros’un İskit (Saka /Türk) kraliçesi Tomris Hatun (Katun) ile savaşmasından anlaşılabilmektedir. 

Sicilyalı Diodorus devamında; Amazonların İskitli olduğunu ve Termedon (Thermedon) Nehri (Terme /Samsun) kıyısındaki Temiskira (Themiskyra) isimli büyük bir kentte yaşadıklarını ve burada büyük bir saray olduğunu söylüyor. Benzetmeyle Ares’in kızı olarak tanımladığı Amazon Kraliçesinin yasaları belirlediğini ve savaş sırasında kadınlara liderlik yaptığını aktarır. Ona göre kadınlar kendilerini savaşta güçsüzleştirdiğine inandıkları için kız çocuklarının bebekken sağ göğüslerini dağlarlar. 

Bu konudan Hipokrat (Hippokrates) da, Azak (Maeotis) gölü /denizi kıyısında yaşayan İskitler’in Sarmatlar olarak tanındığını ve kadınlarının savaşta düşmanlarını öldürene kadar evlenemediğini bildirir. Bu kadınların sağ göğüslerinin olmadığını, bebekken anneleri tarafından kızgın bir bronz alet yardımıyla dağlandığını aktarıyor.

    AKHİSAR GEZİ NOTLARI : 4. Bölüm

 

AMAZONLAR TÜRK MÜYDÜ?

AKHİSAR AMAZON KARARGÂHI OLARAK KURULMUŞ

Antik efsanelere ve anlatılara göre, M.Ö. 14. yüzyılda İskitlerin (Sakalar) akınlar düzenleyen bir Amazon kolu, Ege (Lidya) bölgesine kadar ulaşmış. Amazonların ünlü kraliçelerinden Myrine, bugün Akhisar ile Dikili arasında kalan topraklarda bazı küçük kasabalar ve yerleşim yerleri kurdurmuştur. Bu süreçte bugünkü Akhisar toprakları, Amazonlar için askerî bir karargâh ve üs vazifesi gören küçük bir kasaba olarak şekillenmiş. Bu arada İskitlerin (Sakalar) bir Türk kavmi olduğu şeklinde kaynaklarda ısrarlı görüşler var. Turan’da İskit (Saka) kadın komutan Tomris Hatun’un Pers Kralı Kiros’u (Kyros) yenip, kocasının öcünü aldığını yazıyor tarih. Kiros için de yaptırılan devasa anıt hala ayakta. Onu 2023 İran gezimizde(3) yakından görmüştük.

Özellik / Taktik

Detaylar ve Antik Karşılığı

Süvari Dehası (Atlı Okçuluk)

Amazonlar atı bir ulaşım aracından ziyade savaş silahı olarak kullanan ilk topluluklardandır. At üstünde dörtnala giderken geriye dönüp ok atabilme yetenekleri, Yunan piyadelerini şaşkına çeviriyordu.

Hilal Biçimli Kalkan (Pelta)

Klasik ağır ve yuvarlak Yunan kalkanlarının aksine, Amazonlar "Pelta" adı verilen hafif, hilal şeklinde kalkanlar taşırdı. Bu kalkan, at üstündeyken hem görüşü kapatmaz hem de gövdeyi çevikçe korumayı sağlardı.(4)

Çift Başlı Balta (Labris)

Amazonların en simgesel silahı "Labris (Labrys)"(5) adı verilen çift başlı savaş baltasıdır. Yakın dövüşte zırhları parçalamak için kullanılan bu balta, aynı zamanda kadın egemenliğinin ve anaerkil gücün sembolüydü.(6)

Vur-Kaç ve Sahte Geri Çekilme

Düzenli ordular gibi meydan savaşına girmek yerine, düşmanı yıpratmak için hızlı baskınlar yapar, ardından geri çekiliyormuş gibi yaparak düşman saflarını dağıtır ve pusuya düşürürlerdi.

 

TARİHÎ BİR GERÇEKLİK Mİ?(7)

Uzun yıllar efsane olduğu düşünülen Amazonların arkasındaki gizem, Avrasya bozkırlarında (Ukrayna ve Rusya sınırlarında) yapılan İskit ve Sarmat kurgan(8) (mezar) kazılarıyla aydınlanır. Bu mezarlarda, ok yaralarıyla ölmüş, yanlarına kılıçları, baltaları ve at koşum takımları gömülmüş genç kadın savaşçıların iskeletleri bulunur. Yani mitolojideki Amazon efsanesi, antik dünyada gerçekten var olan atlı göçebe savaşçı kadınların Grek dünyasında yankı bulmuş bir anlatımıdır.(9)

     AKHİSAR GEZİ NOTLARI : 4. Bölüm

 

Resim.4: İlgi duyanlar için İskitlerle ilgili bir kitap.

 

BU İSKİTLER (SAKALAR ) NE YAMANLARMIŞ

Fatma Bağdatlı Çam’ın ilgili makalesinden alıntılayarak ve yorumlayarak konuya devam edelim. İlgi duyan o makaleyi daha ayrıntılı okuyabilir. Keza o makalede de, alıntı yaptığı pek çok kaynak mevcut. Akhisar’ı da kuran (MÖ.14.yy) İskitler (Sakalar) Ukrayna’dan Rusya düzlüklerine, Anadolu’dan Kuzey Afrika’ya (Libya) her yerde varlardı yüzyıllar boyunca. Bu bilgiler bana aynı coğrafyalarda yüzyıllar sonra ve yüzyıllarca hâkim olan Memlük /Kölemen (Kıpçak Türk /O dönemdeki tarihî kaynaklar Mısır’ı Türkiye olarak adlandırıyor) ve Osmanlı Türk devletlerini çağrıştırıyor. Kazıbilim (arkeoloji) ve tarih, hatta diğer bütün toplum bilimleri bunun için önemli. Eğer tarihi güçlü Avrupa yazarsa, tabi ki emperyalist tecrübe ve niyetleri doğrultusunda yazacak, Anadolu’da Türkleri işgalci göstermeye çalışacaklardır. Bu arada fikir ve bilim namusuna bağlı insanlar da çıkıyor arada.  Hâlbuki Anadolu’da Yunan asıllı olmayan İskitler (Sakalar), İyonlar, Lidyalılar, Likyalılar, Hattiler, Luviler, Hititler, Karyalılar, Frigler gibi asli milletler ama çoğu kültürleri veya nüfuslarını kaybettikleri için erimişler veya yok olmuşlar. 

ANADOLU’YA İSKİTLER Mİ YUNANLILAR MI İLK DEFA GELDİ?

Yunan halkının Anadolu'ya kalıcı olarak yerleştiği ve burayı vatan edindiği asıl dönem MÖ 1200 civarında başladı. Yunan ana karasından kuzeyli Dor kavimlerinin istilasıyla kaçan veya yaşanan kıtlık /istikrarsızlık nedeniyle yurtlarını terk eden farklı Yunan boyları, Ege (Adalar) Denizini geçerek Batı Anadolu kıyılarına yerleştiler(Wikipedia). Bizde de bilimsel kazıları kendi bilim insanlarımız yaptıkça ve keşfettikçe, Türklerin Anadolu’ya ilk defa(?) 1071 Malazgirt zaferi sonrasında yerleştikleri iddiasının gerçek dışı olduğu görülecektir. Ve bu görülmeye de başlamıştır. 1071, Türklerin Müslüman olduktan sonra Anadolu’ya ilk gelişleridir. Gerçekte ise ikinci defa toplu olarak gelişleridir. İskit (Saka) geçmişi de ispatlandıkça, batının hem inandığı hem de niyetleri doğrultusundaki emperyalist emelleri geçersiz olacaktır. Demek ki sadece fen bilimleri ve silah gücü yetmiyor. İnsan ve toplum bilimlerine de fen alanları kadar değer ve destek vermek gerekmektedir. Çünkü işgaller beyinlerde başlamakta, gönüllü teslimiyet ve katiline âşık olmak gibi acınacak hale düşürmektedir, insanları ve toplumları.

İSKİTLERE (SAKALARA) NE OLDU?

İskitler; Yunanlar, Lidyalılar veya Hititler gibi şehirler kurup tarımla uğraşan yerleşik bir medeniyet olmadıkları için Anadolu'da kalıcı bir devlet kurmadılar. Göçebe-atlı kültürün bir gereği olarak Anadolu'yu bir üs, geçiş güzergâhı ve ganimet alanı olarak kullandılar. MÖ 6. yüzyılın başlarında, güçlenen Medler ve Persler tarafından Anadolu'dan tekrar Kuzey Karadeniz ve Kafkasya bozkırlarına doğru geri püskürtüldüler. Bugün Anadolu'da yapılan kazılarda (Amasya, Afyon Tatarlı Tümülüsü veya Doğu Anadolu'daki bazı kalelerde) İskitlere özgü üç kanatlı bronz ok uçları, at koşum takımları ve hayvan tasvirli küçük metal süslemeler bulunmaktadır. Bu buluntular, atlı okçu İskit savaşçılarının Anadolu topraklarında bastığı yerlerin somut kanıtlarıdır.

AMAZONLARLA İLGİLİ BİLGİ KAYNAKLARI?

Amazonlar hakkında bilgiler, ilk olarak antik dönem metinlerinde ve sanat eserlerinde karşımıza çıkıyor. Amazonlar, Yunan tarihinin ilk yazılı kayıtları olarak bilinen Homeros’un İlyada’sında, Klasik Yunan tarihçilerinden Herodotos’un tarih kitabında detaylı olarak tanımlanıyor. Roma dönemi antik yazarları tarafından da sözü edilmiş ve tarihî kayıtlarda oldukça fazla iz bırakmışlar. Ama Amazonlar asla Yunan değildi. İskit’ti. Yani Persleri koyduğu ad ile Saka. İkisi de aynı topluluğu ifade ediyor. İskitler (Sakalar) bir Öntürk (Protürk) kavmi adıdır. Öntürk (Protürk) kavramı, Göktürklerden (MS 6.-8.yy) önceki Hunlar ve İskitlere verilen ortak bir tarih ve kazıbilim kavramı olarak kullanılır. Antik Yunan (Grek) kaynaklarında, Karadeniz'in kuzeyindeki İskit kollarıyla karşılaşan Yunanlar, bu halka İskit (Skythai) adını vermişler. Batı dünyası bu adı kullanmaya devam etmiş. Pers (Eski İran) kaynaklarında ise, Ahameniş İmparatorluğunun (Persler) kuzey ve doğu sınırlarındaki bu göçebe halka Saka denmiş. Doğu kaynaklarında bu isim yaygındır. Asur Mezopotamya belgelerinde, bu topluluk Aşguzai veya İşguzai; Çin yıllıkları ise bu halkın doğu kollarını Sai olarak kaydetmiştir.

AMAZON NEHRİ ADI NEREDEN GELİYOR?

Amazon Nehri, adını Yunan mitolojik kaynaklarındaki “Kadın savaşçılar” olan Amazonlardan almış, diyor kaynaklar. Ama bu ifade ilk okunduğunda sanki onlar da Yunanmış gibi algılanıyor. Hâlbuki Amazonlar, İskit (Saka) kadın askerlerdir. İspanyol kâşif Gonzalo Pizarro, And Dağlarının doğusuna büyük bir keşif gezisi başlatır (1541). Yerlilerle bir şekilde çatışmalar da olur. Erkek savaşçılar kadar ok ve yay kullanan, çok güçlü ve korkusuz kadın askerleri gördüklerinde, onları Eski Yunanlılarla savaşan İskit kökenli Amazon kadın savaşçılara benzetirler. Yanında bulundukları bu nehre de İspanyolca "Río de las Amazonas" (Amazonlar Nehri) adını verirler. Ondan sonra da Avrupalılarca hep bu ad kullanılır. 

Kızılderililerin (Yerli Amerikalıların) atalarının Amerika kıtasına Bering Boğazı üzerinden geldiği fikri, kazıbilim ve modern genetik tarafından en çok kabul gören bilimsel kuramdır /nazariyedir. Son Buzul Çağında (yaklaşık 26.000 ila 19.000 yıl önce), deniz seviyesinin günümüze göre yaklaşık 100-140 metre daha düşük olduğu dönemde, Sibirya ile Alaska arasında Beringia adı verilen devasa bir kara parçası (köprü) ortaya çıktı. Modern genetik çalışmalar, Kuzey Amerika yerlilerinin Asya kökenli (Sibirya ve Kuzey Asya soy hatlarıyla bağlantılı) olduğunu doğrulamaktadır. Sibirya’da bugün halen Türk soylu topluluklar yaşamaktadır. Yakutistan (Saha Cumhuriyeti), Altay, Hakasya, Tuva gibi.

NOTLAR:

  1. Sicilyalı Diodorus (Diodorus Siculus), MÖ 1. yüzyılda yaşamış Antik Yunan tarihçi ve coğrafyacıdır.
  2. Don nehri; Rusya’nın Avrupa sınırı boyunca, güneye doğru akarak Kırım’ın arkasındaki Azak denizine akan 1870 km.lik dev bir nehir. Don Nehri, en doğu noktasında Rusya'nın bir diğer devasa nehri olan İdil (Volga) Nehri'ne çok yaklaşır. İki nehir, 1952 yılında açılan Don-Volga Kanalı ile birbirine bağlanmıştır. Bu kanal sayesinde Karadeniz, Azak Denizi ve Hazar Denizi; nehir yollarıyla Baltık Denizi'ne ve açık okyanuslara bağlanabilmektedir. Kanuni’nin güçlü sadrazamı Sokollu Mehmet Paşa tarafından da bu kanal teklifi yapılmış. Amaç; Türkistan coğrafyası le bağları kuvvetlendirmek. Ama neden olmadığını veya olamadığını tam bilmiyorum. Ancak kaynaklar, Sokollu Mehmet Paşa'nın öncülük ettiği Don-Volga Kanal Projesi (1569)  askeri yetersizlikler, lojistik imkânsızlıklar, Kırım Hanlığının isteksizliği ve saray içi siyasi rekabet gibi nedenlerle başarısız olmuştur, diyor.
  3. Süleyman Sami İlker, Turan Yolculuğu: İran, Güney Sibirya (Altay, Hakasya, Tuva) ve Türkmenistan Seyahat Notları, Post y. 2025.
  4. Türklerin atı ilk ehlileştiren ve savaşlarda etkili bir şekilde kullanan halk olduğu bilinmektedir. Savaş taktikleri de keza aynı.
  5. Akhisar Belediyesinin logosunda yer alır.
  6. Eski Türk toplumları da anaerkildi. Kadın hâkimiyeti vardı.
  7. Martin Bernal, Kara Atena: Eski Yunan Uydurmacası Nasıl İmal Edildi? (1785-1985) Ketebe y. 592 s. 2024
  8. Kurgan adı verilen mezar türü yalnızca Türklerin veya akraba toplulukların yaşadıkları coğrafyalarda görülüyor.
  9. Fatma Bağdatlı Çam, Avrasyalı Atlı-Savaşçı Kadınlar Amazonlar'ın Gerçekliği Üzerine Yeni Gözlemler, Bartın Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Arkeoloji Bölümü, https://hoyuk.gov.tr/tam-metin/4/tur

Reklam
Reklam
Reklam
Bu yazı 79 defa okunmuştur.

YORUMLAR

  • 0 Yorum