Yıl 1908, İşte Gördes'in Nüfusu!
05 Kasım 2025 - 01:18 - Güncelleme: 05 Kasım 2025 - 01:42
Ahmet İnce'nin Özel Haberi...
Temin ettiğim tarihi bir belge, 117 yıl önce Manisa ili ve ilçelerinin nüfus sayısını gösteriyor. Belgede nüfus sayısı, azınlık guruplarının sayıları da verilerek hesaplanmış. Bu belgenin ismi şöyle; 1908 İTİBARIYLA SARUHANLI SANCAĞININ TOPLULUKLAR İTİBARIYLA NÜFUSU.
Manisa merkez ve ilçelerinde yaşayan; Rum, Musevi, Ermeni, Protestan, Katolik, Keldani, Ecnebi Tebaa nüfusları ayrıca belgede yer almış. Bu nüfus yapısı; Manisa için nereden nereye gelindiğinin de bir fotoğrafı. Ayrıca son bir asırda, Manisa ve ilçelerinin nasıl bir değişim geçirdiğini gösteren bir vesika.
Bu belgede ilginç ve dikkat çekici bir rakam var. Sıkı durun biraz, şüphesiz siz de şaşıracaksınız. 1908 yılında, Manisa’nın nüfus olarak en büyük ilçesi Gördes imiş.
Önce Manisa’ya bakalım.
İslam: 73402, Rum: 20285, Ermeni: 2436, Musevi: 1927, Protestan: 189, Katolik: 15, Keldani: 11, Ecnebi tebaa: 416 ve Manisa’nın toplam nüfusu 98681..
Gelelim Gördes’in nüfusuna. İslam: 36599, Rum: 756 ve toplam nüfus 37351..
Gördes’te o yıllarda, Rumların dışında başka azınlık yaşamıyor. Fakat sayıları az da olsa, diğer ilçelerde azınlıkların yaşadığı görülüyor. İşin ilginç tarafı, Gördes bu nüfus yapısıyla, Manisa’nın en büyük ilçesi konumunda bulunuyor.
Nüfus itibarıyla, ikinci sırada Demirci yer alıyor. Nüfusu 36683.
Günümüzün büyük ilçeleri, o yıllarda nüfus olarak çok gerilerde kalıyor. Mesela; Salihli’nin nüfusu 27185, Akhisar’ın nüfusu 32954..
Bu rakamlar neyi gösteriyor?
Bugüne kadar yaptığım incelemelerde ve kaleme aldığım yazılarda; Gördes’in 20yy başlarında, Batı Anadolu’nun en önemli yerleşim merkezi olduğunu yazdım. Halıcılıkla Avrupa’ya açılan Gördes, Osmanlı döneminde önemli bir ticaret merkeziydi. Bu yüzden ciddi bir nüfusa sahipti.
Belgede Türk nüfus, ‘İslam’ başlığı altında verilmiş. Bu aslında Türk nüfusu demektir. Gördes’te sadece Rum azınlığın olması dikkat çekicidir. Peki, o yıllarda bu Rum nüfus, eski Gördes’te nerede ikamet ediyordu? Bunu daha önce de yazdım. Çarşı başından Namazgaha doğru inen yolun, sol tarafında ikamet ediyorlardı ve burası halk tarafından Rum mahallesi olarak anılıyordu.
Belgede ‘İslam’ başlığı altında verilen Türk nüfusunun, Gördes’te ağırlıkta olması bir gerçeği daha teyit ediyor. Evliya Çelebi seyahatnamesinde, Gördes halkı için şu tabiri kullanıyor: “AHALİSİNİN CÜMLESİ ETRAKTIR”
Etrak kelimesi; Türk, Türkmen, Yürük anlamına gelmektedir. Önceki yıllarda dile getirdiğim gibi, Gördes halkı Kayı boyundan gelen aşiretler topluluğudur. Tarihe kayıt düşülmüş bu aşiretlerin ismini taşıyan köylerimiz çoğunluktadır.
Mesela; Bayat, Karakeçili, Salur, Kıran, Karayağcı gibi…
Son olarak şunu söyleyebilirim: Yıl 1908, Manisa’nın merkez nüfusu 98681. En büyük ilçesi Gördes’in nüfusu ise 37351. Bu ne demektir? Gördes, il merkezinin üçte bir oranında bir nüfusa sahiptir.
Temin ettiğim tarihi bir belge, 117 yıl önce Manisa ili ve ilçelerinin nüfus sayısını gösteriyor. Belgede nüfus sayısı, azınlık guruplarının sayıları da verilerek hesaplanmış. Bu belgenin ismi şöyle; 1908 İTİBARIYLA SARUHANLI SANCAĞININ TOPLULUKLAR İTİBARIYLA NÜFUSU.
Manisa merkez ve ilçelerinde yaşayan; Rum, Musevi, Ermeni, Protestan, Katolik, Keldani, Ecnebi Tebaa nüfusları ayrıca belgede yer almış. Bu nüfus yapısı; Manisa için nereden nereye gelindiğinin de bir fotoğrafı. Ayrıca son bir asırda, Manisa ve ilçelerinin nasıl bir değişim geçirdiğini gösteren bir vesika.
Bu belgede ilginç ve dikkat çekici bir rakam var. Sıkı durun biraz, şüphesiz siz de şaşıracaksınız. 1908 yılında, Manisa’nın nüfus olarak en büyük ilçesi Gördes imiş.
Önce Manisa’ya bakalım.
İslam: 73402, Rum: 20285, Ermeni: 2436, Musevi: 1927, Protestan: 189, Katolik: 15, Keldani: 11, Ecnebi tebaa: 416 ve Manisa’nın toplam nüfusu 98681..
Gelelim Gördes’in nüfusuna. İslam: 36599, Rum: 756 ve toplam nüfus 37351..
Gördes’te o yıllarda, Rumların dışında başka azınlık yaşamıyor. Fakat sayıları az da olsa, diğer ilçelerde azınlıkların yaşadığı görülüyor. İşin ilginç tarafı, Gördes bu nüfus yapısıyla, Manisa’nın en büyük ilçesi konumunda bulunuyor.
Nüfus itibarıyla, ikinci sırada Demirci yer alıyor. Nüfusu 36683.
Günümüzün büyük ilçeleri, o yıllarda nüfus olarak çok gerilerde kalıyor. Mesela; Salihli’nin nüfusu 27185, Akhisar’ın nüfusu 32954..
Bu rakamlar neyi gösteriyor?
Bugüne kadar yaptığım incelemelerde ve kaleme aldığım yazılarda; Gördes’in 20yy başlarında, Batı Anadolu’nun en önemli yerleşim merkezi olduğunu yazdım. Halıcılıkla Avrupa’ya açılan Gördes, Osmanlı döneminde önemli bir ticaret merkeziydi. Bu yüzden ciddi bir nüfusa sahipti.
Belgede Türk nüfus, ‘İslam’ başlığı altında verilmiş. Bu aslında Türk nüfusu demektir. Gördes’te sadece Rum azınlığın olması dikkat çekicidir. Peki, o yıllarda bu Rum nüfus, eski Gördes’te nerede ikamet ediyordu? Bunu daha önce de yazdım. Çarşı başından Namazgaha doğru inen yolun, sol tarafında ikamet ediyorlardı ve burası halk tarafından Rum mahallesi olarak anılıyordu.
Belgede ‘İslam’ başlığı altında verilen Türk nüfusunun, Gördes’te ağırlıkta olması bir gerçeği daha teyit ediyor. Evliya Çelebi seyahatnamesinde, Gördes halkı için şu tabiri kullanıyor: “AHALİSİNİN CÜMLESİ ETRAKTIR”
Etrak kelimesi; Türk, Türkmen, Yürük anlamına gelmektedir. Önceki yıllarda dile getirdiğim gibi, Gördes halkı Kayı boyundan gelen aşiretler topluluğudur. Tarihe kayıt düşülmüş bu aşiretlerin ismini taşıyan köylerimiz çoğunluktadır.
Mesela; Bayat, Karakeçili, Salur, Kıran, Karayağcı gibi…
Son olarak şunu söyleyebilirim: Yıl 1908, Manisa’nın merkez nüfusu 98681. En büyük ilçesi Gördes’in nüfusu ise 37351. Bu ne demektir? Gördes, il merkezinin üçte bir oranında bir nüfusa sahiptir.
Bu haber 3178 defa okunmuştur.
YORUMLAR