1950'li Yıllarda Gördes-XIII
GÖRDES MONOGRAFYASI
Lâmia ERKUNT
5 - Yollar:
Gördes, Borlu bucak merkezi üzerinden geçen tamire muhtaç 81 km. lik bir şose ile Salihli kasabasına bağlıdır. Bu yolun Gördes tarafındaki 17 km.lik kısmı 1928 yılında, diğer kısımları daha sonra yapılmıştır. Gördes’in demiryolu ile irtibatı bu yol ile temin olunur. Ayrıca 63 km.lik halen toprak tesviyesi yapılmış ve inşaatı ihale edilerek başlanmış olan bir yol ile Akhisar kasabasına bağlanmak üzeredir. İnşaat bitince Gördes daha kısa bir mesafe ile demiryoluna bağlanmış olacaktır. Bu yol Kayacık köyünün 10 km. güney batısından başlar ve Tahtalı değirmen mevkiinde Akhisar hududuna girer. Tesviyesi yapılan bu yol üzerinde halen 7 ahşap köprü vardır. Yazın her türlü vesaite müsait olup kışın inkıtaa (kesintiye) uğrar.
Borlu bucağının Tepeköy’ünden Tahtacı köyüne giden ve halen inşa edilmekte olan her türlü nakliyata elverişli bir yol daha mevcuttur. (Borlu bucağının Tepeköy’ü, bugün Köprübaşı ilçesine bağlı Gölbaşı mahallesi olmuştur. Tahtacı ise bugünkü Borlu mahallesinin olduğu yerdir.)
Güney hududunda Tepeköy, Kavakyeri köylerinden Akhisar’a ve güney doğuda Tahtacı köyünden Demirci çayını geçip Demirci ilçesinin Osmanlar köyüne gelen Akhisar - Uşak yolu da inşa edilmektedir. Yapılan kısmı oldukça mükemmel olup her türlü vesaitle yaz kış geçilmektedir.
Borlu 60 km.lik bir şose ile Demirci kasabasına bağlıdır.
Hanya köyünden Demirci’ye giden yalnız mekkarenin (yük hayvanının) geçebileceği toprak tesviyesi yapılmış bir yol mevcuttur.
Kuzey doğudaki Çomaklı’dan geçerek Demirci’ye giren diğer bir yol daha vardır ki Salihli - Demirci şosesine Kuzuköy civarında birleşir.
Bu yollardan başka köyleri kasabaya bağlayan belli başlı üç yol şebekesi mevcuttur. Bunlar ham yol halindedir.
Hanya mıntıkasına giden yol
Beğel ve Malaz mıntıkasına giden yol
Balıklı, Boyalı istikametinden Kurttutan’a giden yol
İktisadi bakımdan mühim olan Gördes-Akhisar yoludur.
Köyler, halkının birbiriyle irtibatı kolaydır. Yalnız kışın şiddetli olduğu yıllarda ilçenin kuzey kısmındaki köylerle Sındırgı, Demirci kazalarının köyleri arasında muvasala (ulaşım) muvakkaten (geçici olarak) kesilir.
Nakil vasıtalarından en çok merkep, at ve bunların arabası kullanılır. Ayrıca ilçede sekiz kamyon, üç otobüs kayıtlıdır. Gördes-Salihli yolu üzerinde gidiş gelişi temin eden muntazam otobüs seferleri vardır.
6 - Ticaret :
Gördes eskiden beri civardaki yayla sahalarında ekilen hububat ve hayvan mahsulleri ile vadilerde istihsal edilen meyvelerin mübadele edildiği bir pazar yeri ve aynı zamanda batı Anadolu’nun en eski halı dokuma merkezlerinden biridir. Üzüm, tütün, palamut gibi ehemmiyetli mahsuller yetiştirmekte ve bilhassa meyvecilikte büyük bir inkişaf (gelişme, ilerleme) göstermektedir. Türkiye’nin en güzel ayvalarını yetiştirir. Ticaret merkezi İzmir’dir. İstihsal ettiği tütünü, palamudu İzmir vasıtasıyla harice sevk edebilmektedir. Halılarını da İzmir ve İstanbul’a gönderir.
Bu itibarla ticaret bakımından önemli mahsuller yetiştirmekte fakat bu ticaret imkânlarının çoğalması Gördes’in yol vaziyetine bağlı bulunmaktadır. Çünkü bugün demir yolu ile irtibatını temin eden Gördes-Salihli şosesi (genellikle taş kırıkları ve çakıl üzerine kum dökülüp silindirle ezilerek düzleştirilen basit kara yolu) yetiştirdiği mahsullerin nakline imkân vermeyecek kadar uzundur.
Gördes - Akhisar yolu tamamlandığı takdirde ancak Gördes’in iktisadi değeri ortaya çıkacak ve mahsullerini kolayca nakletmek imkanını elde ederek kendisine mühim gelir kaynakları sağlamış olacaktır.
N E T İ C E :
Gördes Manisa’nın diğer kazalarına ve bilhassa demiryolu üzerinde bulunanlara nazaran çok geri durumdadır. Bunda en mühim amil (etken, sebep) kazanın sapa durumda oluşudur. Dağlık bir bölgede adeta diğer kazalardan tecrit edilmiş (ayrılmış) vaziyette bulunmaktadır. Bu sebeple yetiştirdiği değerli mahsulleri mahallinde sarf ederek kendi içine kapanmış bir manzara arz eder. Bundan başka heyelan sebebiyle harab oluşu da ayrıca bir talihsizliktir. Kasabanın yeni şehre nakli ve Gördes - Akhisar yolunun tamamlanması Gördes’in ekonomik hayatında mühim bir değişiklik yapabilir.
Yetiştirdiği iyi kaliteli tütünü, en fazla taneni havi palamudu kısa yoldan daha kolaylıkla ihraç edebilmesi tabii büyük fayda sağlayacaktır. Bugün sırf nakil imkânsızlığı yüzünden mahallinde sarfedilen meyveleri yine bu yol vasıtasıyla İstanbul pazarlarına nakletmek imkânı hasıl olacaktır.
Bugün kalitesi düşerek gittikçe gerilemekte olan halıcılık da tarihi devirlerdeki seviyesine yükseltilirse bu sağlam ekonomik temellere dayanan Gördes, çevresi içinde üstün bir mevki kazanacaktır.
Sıra No: Köy adı Bağlı olduğu il, ilçe veya bucak
1 Kayacık İlçe merkezi
2 Karayağcı İlçe merkezi
3 Tüpüler İlçe merkezi
4 Balıklı İlçe merkezi
5 Dereçiftlik İlçe merkezi
6 Bayat İlçe merkezi
7 Kurttutan İlçe merkezi
8 Karayakup İlçe merkezi
9 Malkoca İlçe merkezi
10 Eğrit İlçe merkezi
11 Sarıaliler İlçe merkezi
12 Tepeköy İlçe merkezi
13 Çiğiller İlçe merkezi
14 Kızıllar İlçe merkezi
15 Yeniköy İlçe merkezi
16 Boyalı İlçe merkezi
17 Yakaköy İlçe merkezi
18 Karaağaç İlçe merkezi
19 Kıranköy İlçe merkezi
20 Kabakoz İlçe merkezi
21 Kalemoğlu İlçe merkezi
23 Dargıl İlçe merkezi
24 Şeyhyayla İlçe merkezi
25 Salur İlçe merkezi
26 Salur çift. İlçe merkezi
27 Kuşluk İlçe merkezi
28 Tutluca İlçe merkezi
29 Beğel İlçe merkezi
30 Börez İlçe merkezi
31 Efendili İlçe merkezi
32 Malaz İlçe merkezi
33 Beğenler İlçe merkezi
34 Geçtin İlçe merkezi
35 Hanya İlçe merkezi
36 Evciler İlçe merkezi
37 Ulgar İlçe merkezi
38 Köseler İlçe merkezi
39 Deliçoban İlçe merkezi
40 Benlieli İlçe merkezi
41 Kızıldam İlçe merkezi
42 Emede İlçe merkezi
43 Devlethan İlçe merkezi
44 Söveler İlçe merkezi
45 Kaşıkcı İlçe merkezi
46 Kavakyeri İlçe merkezi
47 Çomar İlçe merkezi
48 Araplı İlçe merkezi
49 Kıranşıh İlçe merkezi
50 Karakeçili İlçe merkezi
51 Kıymık İlçe merkezi
52 Kürekci İlçe merkezi
53 Kıdırcık İlçe merkezi
55 Sargaç İlçe merkezi
56 Kılcanlar İlçe merkezi
57 Deliler İlçe merkezi
Sıra No: Köy adı Bağlı olduğu il, ilçe veya bucak
1 Çarıklar Borlu Bucak Merkezi
2 Sacayak Borlu Bucak Merkezi
3 Borlutepe Borlu Bucak Merkezi
4 Temrek Borlu Bucak Merkezi
5 Tokmaklı Borlu Bucak Merkezi
6 Ece Borlu Bucak Merkezi
7 Karacaibrahim Borlu Bucak Merkezi
8 Yabacı Borlu Bucak Merkezi
9 Gerencik Borlu Bucak Merkezi
10 Serviler Borlu Bucak Merkezi
11 Selekler Borlu Bucak Merkezi
12 Hürüler Borlu Bucak Merkezi
13 Yardere Borlu Bucak Merkezi
14 Akçaalan Borlu Bucak Merkezi
15 Afşar Borlu Bucak Merkezi
16 Bozburun Borlu Bucak Merkezi
17 Döğüşviran Borlu Bucak Merkezi
18 Tomaşa Borlu Bucak Merkezi
19 Kınık Borlu Bucak Merkezi
20 Kasar Borlu Bucak Merkezi
21 Kürtler Borlu Bucak Merkezi
22 Kemhallı Borlu Bucak Merkezi
23 Kavakyeri ? Borlu Bucak Merkezi
24 İkizkuyu Borlu Bucak Merkezi
25 Topalmusa Borlu Bucak Merkezi
26 Arpacı Borlu Bucak Merkezi
27 Kozaklı Borlu Bucak Merkezi
28 Cıcıklı Borlu Bucak Merkezi
29 Kelli Borlu Bucak Merkezi
30 Hacıköseli Borlu Bucak Merkezi
31 Oraklar Borlu Bucak Merkezi
32 Hanaylı Borlu Bucak Merkezi
33 Mamatlı Borlu Bucak Merkezi
34 Akçaköy Borlu Bucak Merkezi
35 Karyağdı Borlu Bucak Merkezi
36 Gündoğdu Borlu Bucak Merkezi
37 Mestanlı Borlu Bucak Merkezi
(“Gördes’in Yolları” başlığı altında “Gördes İlçe Merkezine Bağlı Köyler” ve “Borlu Bucak Merkezine Bağlı Köyler” yol bilgileri ile birlikte verilmiştir. Ancak bu bölümdeki tabloda bazı köylerin isimleri eksiktir. 1945 ve 1950 yıllarındaki nüfus sayımlarında Gördes İlçe Merkezine bağlı 59 köy ve Borlu Bucak Merkezi’ne ise Borlu ile birlikte 43 köy kayıtlıdır. Örneğin, 1945 ve 1950 yıllarında nüfus sayımında adı geçen Esat, Kobaklar, Kurtlar, Oğulduruk, Armağan, Armutdere, Karabük, Killik, Kulalı köylerinin isimleri “Gördes’in Yolları” başlığı ile verilen listelerde bulunmamaktadır. Bu eksikliğin sebebi hakkında bir bilgi yoktur. Kavakyeri köyünün ismi hem İlçe Merkezine bağlı köyler listesinde hem de Borlu Bucak Merkezine bağlı köyler listesinde yer almaktadır.)
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
Lâmia ERKUNT, 1949-1950 yıllarında Gördes Monografyası adlı çalışmayı yaparak o yıllardaki Gördes İlçesinin Coğrafi, Beşerî özellikleri ve Ekonomik verileriyle önemli bir kaynak oluşturmuştur. 1950 yılı öncesindeki Gördes’e ilgi duyanların istifade etmesi dileğiyle.