1950'li Yıllarda Gördes-XI

GÖRDES MONOGRAFYASI
Lâmia ERKUNT

2 - Hayvancılık:
Hayvan beslemek kazada yaygın olmakla beraber münhasıran (yalnızca, bilhassa) hayvan beslemekle geçinen köy yoktur. Hayvancılık daima ziraatle beraber gider. 1949 yılına ait hayvan miktarları şöyledir:

İstatistikte görüldüğü gibi en fazla beslenen koyun ve kıl keçisidir. Koyunların bilhassa yününden istifade edilir. Yapağı için nisanda, yün için eylülde kırkılır. Köylü, yününü yerli tüccara satar. Bu yünler kısmen Kula fabrikasına gider, kısmen de halı için dahilde kalır. Yünün kilosu üç lira, yapağın ki 180-200 kuruştur. Bu yünlerin cinsi iyidir. Koyun pazarları Salihli ve Akhisar'dır.
Gördes dağlık bir bölge olduğu için keçi beslenmesine müsaittir. Bunlar çobanların nezareti altında dağlarda güdülür. Ot ve yaprakla beslenirler. Tiftik keçisi yok denebilir. Keçiler kesilmek için oğlakken satılır. Nisan ve mayısta kırkılırlar. Keçi kılının kilosu 2-2,5 liradır. İlçe dahilinde satılır.
İlçede 1.379 at vardır.


Atlar kışın ahırlarda arpa, saman ve az miktarda da küspe ile beslenirler. Yazında meralarda başı boş gezerler. İlçedeki atların büyük bir kısmı yerlidir. Az miktarda yarım kan Arap atları vardır. On seneden beri yerli ırk ıslah edilmektedir. Atlar ya ilçede kurulan pazarlarda veya Salihli ve Akhisar hayvan pazarlarında satılır. Yaklaşık olarak bir at 300 liraya satılır. At, kaza halkının kendi ihtiyacı için beslenir.
İlçede 132 katır vardır. Arazi dağlık olduğu için bunlardan istifade edilir. Saman, arpa ve ot ile beslenirler. Bunların da satışı yine Salihli ve Akhisar pazarlarında olur. Fiyatı ortalama 400 liradır. Bunlar yerli ırktır.
Boynuzlu hayvanlardan 4.181 dana, 4.884 inek, 804 öküz vardır. Sığır ve inekler hariçte serbest gezerek beslenirler. Kışın fazla karlı havalarda saman ve burçak verilir. Bu hayvanlar yerli olup damızlık yoktur. Erkek hayvanlar çift sürmekte kullanılır. Dişiler tarla işlerinde kullanılmaz, süt ve yağından istifade edilir. Günde 3-3,5 kilo süt verirler. Bu sütten tereyağı ve peynir yapılarak ilçe dahilinde satılır. Bazı köylerde yarım kan Montofon ve Plevne inekleri vardır. Bunların yalnız sütlerinden istifade edilir. Süt dahilde satılır. Satış fiyatları ortalama olarak Öküz 250 lira, İnek 200 lira, Dana 100 liradır.
Sekiz tane de manda vardır. Kümes hayvanlarından 35.000 tavuk, 2.000 hindi vardır.
Arıcılık mahalli ihtiyacı karşılayacak derecededir.
Köylü bu hayvanları yazın tarlalarda bulunan çardaklarda muhafaza eder. Ekseriya hayvan sahibi kimselerin, bağlı bulundukları köylerinde birer meskenleri varsa da hayvanların daha iyi şartlar altında barındırılabilmesi için vadi veya yaylalarda birer ev veya dam inşa ederek burada yaşarlar. Bazı sürü sahiplerinin de çobanları vardır. Çobanlar, sürü sahipleri tarafından beslendikleri gibi ayrıca aralarındaki yıllık tabir edilen anlaşmaya göre bir miktar para da alırlar.
İlçe mera bakımından sıkıntılı durumdadır. Büyük ve küçükbaş hayvanlar ancak hasadı müteakip anızlarda otlatılmaktadır. Her köyün bir merası bulunmakla beraber bazen o mera köye kâfi gelmemekte ve hayvan otlatılması yüzünden ihtilaflar (anlaşmazlıklar) olmaktadır.
Bir köy halkı hayvanlarının otlatılmasına o köyün merası müsait değilse bir başka köyün merasında ücret mukabilinde (karşılığında) otlatılmasına müsaade edilir. Fakat diğer köyünde hayvan mevcudu fazla ise köy ihtiyar kurulu başka köy hayvanlarının, mera ve çayırlara girmesine mâni olabilir.
Bütün bu münasebetlerden doğacak ihtilaflar 4081 sayılı çiftçi mallarını koruma kanunu hükümlerine göre halledilir. Bu haller dışında köy kurulları müsaadesiz meralara giren hayvan sahiplerinden para cezası alırlar.

3 - Madenler ve maden suları:
İlçede hâlen işletilmekte olan maden yoktur. Yalnız mika ve linyit bulunmuştur. Kasabanın doğusunda ve iki saat mesafede Atalan ve Çomaklı mevkiinde mika madeni vardır. Bu maden 1910 senesinde bir İngiliz tarafından işletilmiş ve seferberlik ilan edilmesiyle faaliyeti tatil edilmiştir. (Mika madeni, doğada cam gibi parıldayan, ince tabakalar -yapraklar- halinde ayrışabilen ve yüksek ısı ile elektriğe karşı mükemmel bir yalıtkanlık gösteren doğal bir silikat mineralidir.)
Kasabanın kuzeyinde Beğel köyü hududunda kömür vardır.

Maden suları:
Kasabanın batısında Gördes-Akhisar yolu üzerinde (Kayacık’ta) sıcaklığı 11 derece olan bir kaynak vardır. Bu kaynağın suyu kükürtlü olup göl neojeni ile yan yana duran bir andezit masifinin kenarında bulunur.
Gördes’in Borlu bucağında iki kaynak daha vardır. Biri bucak merkezinde olup sıcaklığı 5 derecedir. Diğeri Borlu’nun 7 km. kuzeyinde bulunan 16 derecedeki maden suyu kaynağıdır. Bu iki kaynak mide, barsak ve böbrek hastalıklarına faydalı olduğundan Ege halkının ağustos aylarında ziyaret ettiği bir yerdir.
Bu kaynaklar Gediz’e ait bir kolun vadisinde bulunur. Bu vadi Menderes masifinin billurlu şistlerine dayanan göl neojeni ve yeni alüvyonlarla doludur. Bu vadinin kırık bir bölge olması muhtemeldir. (Demirköprü Barajı, 1954-1960 yılları arasında Gediz Nehri üzerinde sulama, enerji ve taşkın kontrolü amacıyla inşa edilmiştir. Baraj yapılmadan önce bucak merkezi olan Borlu yerleşkesi barajın su toplama havzasında kalmıştır. Borlu bucak merkezindeki maden suyu kaynağı baraj suları altında kalmıştır. Muhtemelen Borlu’nun 7 km. kuzeyindeki diğer kaynakta muhtemelen baraj suları altında kalmıştır. Günümüzde Demirköprü Barajı çevresinde maden suyu kaynağına dair herhangi bilgiye ulaşılamamıştır.)