1950'li Yıllarda Gördes-III

GÖRDES MONOGRAFYASI
Lâmia ERKUNT
3- İklim:
Gördes Ege bölgesinin iç batı Anadolu bölümüne dahildir. Bu itibarla Akdeniz iklimi burada bozulmuş, daha kontinental (karasal etkili) bir karakter kazanmıştır. Bu mıtavassıt (mütavassıt veya kullanıldığı haliyle mıtavassıt, "orta, ortalama, arada bulunan" veya "geçiş niteliğinde olan" anlamına gelen eski bir sözcüktür) tip, Akdeniz'in geçiş tipidir. Akdeniz ikliminin esas karakterlerinden meydana gelen değişiklik yağışların gecikmesi, bazı aylar kar şeklinde düşmesi, sıcaklığın daha düşük olması ile kendini gösterir. Mevsimler arasında sıcaklık farkları artar, yaz kuraklığı aynı olup yağışların mevsimlere dağılışı farklar gösterir.
Umumi karakterlerini böylece hulâsa (özet) ettiğimiz iklimin unsurlarını gözden geçirelim.
a- Sıcaklık:
Gördes'te meteoroloji istasyonu mevcut olmadığından aylık, yıllık ortalamalar ve azami, asgari sıcaklıklar hakkında rakam vermek mümkün değildir. Yalnız batıda kıyıya daha yakın olan Manisa ile doğuda İç batı Anadolu bölgesindeki Uşak'a ait değerleri mukayese ederek Gördes için bir netice çıkarabiliriz.
On senelik rasatlara göre Manisa'nın aylık sıcaklık ortalamaları:

Yıllık ortalamalara gelince: Manisa ile İç batı Anadolu’da bulunan Afyon ve Kütahya’yı mukayese edersek:


Bu tabloların tetkikinden anlaşıldığına göre Ege bölgesinden iç kısıma gittikçe sıcaklık düşmektedir. Eğer rasat yapılsaydı Gördes’te de İç batı Anadolu şehirlerininkine benzeyen değerler elde edilirdi. Temmuz ve İkinci Kânun (İkinci Kânun: Kânun-ı sânî, Ocak ayı) izoterm haritaları tetkik edilirse Manisa’nın 24-26°, Gördes’in 20-24° Temmuz izotermi arasında kaldığı görülür. İkinci Kânunda ise Manisa 4-8°, Gördes 0-4° arasındadır. O halde Gördes Manisa’ya nazaran yazın daha serin, kışın daha soğuktur. Bu fark Gördes’in Manisa’dan içerde oluşu ve rakımın yüksekliği ile izah edilebilir. Bu itibarla Gördes de Akdeniz ikliminin kontinental (karasal etkisi olan) tipi hakimdir.

b-Rüzgâr:
Gördes’te hâkim olan rüzgâr kuzey rüzgârıdır. Mart ayında yağmuru müteakip şiddetle estiği zaman meyve ağaçlarının çiçeklerine zarar verir. Batıdan esen rüzgâr yazın çok miktarda toz, son bahar yakınında da yağmur getirir. Sıcak esen rüzgârlar Haziran ve Temmuz ayında güneyden gelirler. Umumiyetle saat 14:00'den sonra esmeye başlarlar. Bu sıcak rüzgârların hububat üzerinde tahribatı vardır. Başakları kuruturlar, bostanlarda da fazla miktarda puceron (puceron: yaprak biti) "haşere"lerin artmasına sebep olurlar. Kışın rüzgârlar bazen fırtına halini alırlar. Kışın rüzgârların şiddetlenmesi kışın fırtınalar olur ki bu istenen bir vaziyettir. Çünkü bu sayede çiftçi harmanını savurabilmektedir.

c-Yağış:
Akdeniz rejimi hakimdir. Bütün Ege bölgesinde olduğu gibi yağışın yıllık tutarı yarım metreden (500 mm'den) fazladır. Halen yağış rasadı yapılmamaktadır. Yalnız 1928 senesinde bir sene çalışan bir istasyonun rasadına göre yıllık yağış tutarı 455 mm.dir. Aynı yıl bu miktar Uşak’ta 414,7 mm. Manisa’da 770 mm.dir. İlk yağmurlar Ekim ayında başlar ki köylünün ekim devresi olduğundan arzu ile beklenir. Yağmurların en şiddetli olduğu devre Şubat ve Marttır. Marttaki yağmurlar çok defa sağanak şeklindedir. Sağanak 20-25 dakika devam eder. Nisan sonuna doğru yağmurlar azalarak Mayısta sona erer. Kar en fazla Ocakta yağar ve 2-3 gün yerde kalır. Kasabanın kuzeyinde karın yerde kalışı tarla işlerine mani olup münakalatı de inkıtaa uğratmaktadır (münakalat: ulaşım. inkıta: kesinti, durma). Münhat yerlerde (münhat yerler: çevresine göre alçakta kalan, düz, çukur veya engin araziler.) kar kalınlığı 1 metreyi geçer. Sathi yerlerde de ise 30-40 cm. arasında değişir. Kar senede ortalama 15-20 gün yağar. Gördes’te ilk ve son bahara düşen yağış hissesi fazla olduğu için yağış rejimi daha kontinental bir karakter kazanmıştır.