Röportaj Serisi-62: Konuk = Öğr.Gör.Muhammet Semih Keleş (Robotik ve Yapay Zeka)

“11 Soru 11 Cevap” serisinin altmış ikinci konuğu, davetimi nezaketle kabul eden,Sayın Öğr. Gör. Muhammet Semih Keleş olacaktır. İzmir Konak Meslek Yüksekokulu Robotik ve Yapay Zeka Programı Öğretim Görevlisi olan Sayın Keleş; Hacettepe Üniversitesi Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Öğretmenliği lisans mezuniyetinin ardından, İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi'nde Yazılım Mühendisliği yüksek lisansını tamamlamış ve Bilgisayar Mühendisliği doktora çalışmalarına devam etmektedir.
Yapay zeka, robotik sistemler ve makine öğrenmesi alanlarındaki uzmanlığının yanı sıra, özellikle el veya kollarında engeli bulunan bireylerin bilgisayar kullanımını kolaylaştıran yardımcı teknolojiler ve erişilebilir bilgisayar sistemleri üzerine gerçekleştirdiği tez çalışmasıyla dikkat çekmektedir. Tüm bu akademik ve teknik birikiminin yanında sanat etkinlikleriyle de yakından ilgilenen ve tiyatro/kısa oyun yazarlığı alanında ürünler veren kıymetli hocamızın görüşlerinin, ilgilenen gençler ve araştırmacılar için yol gösterici ve ilham verici olacağına inanıyor; hocam izninizle sorularıma geçiyorum.

1. Öncelikle nasılsınız? Yazılım, bilgisayar bilimleri ve yapay zeka alanında akademik kariyer yapmaya nasıl karar verdiniz? Bu yoldaki temel kırılma noktanız neydi?
İyiyim, çok teşekkür ederim. Öncelikle nazik davetiniz için ben teşekkür ederim.
Aslında yapay zekâya olan ilgimin yönünü belirleyen olay, lisans eğitimimi tamamladıktan sonra internette karşılaştığım bir video oldu. Videoda görüntü işleme teknolojisinin çalışma prensipleri ve örnek bir proje anlatılıyordu. Önce o projeyi kendim gerçekleştirdim, ardından öğrendiklerimden yola çıkarak kendi projemi geliştirmeye karar verdim. Bu süreç, teknolojinin neler yapabileceğini daha fazla merak etmemi sağladı.
Ancak yalnızca bu teknolojileri kullanabilmekle yetinmek istemiyordum. İşin teorik ve bilimsel boyutunu da öğrenebilmek amacıyla yazılım mühendisliği alanında yüksek lisans eğitimime başladım ve özellikle yapay zekâ üzerine yoğunlaştım. Yüksek lisans tezimi ise ellerini veya kollarını kullanmakta güçlük yaşayan bireylerin bilgisayar kullanımını kolaylaştırabilecek bir sistem üzerine gerçekleştirdim. Sesli komutlar ve yüz hareketleriyle bilgisayar kontrolünü sağlayan bir uygulama geliştirdim. Bu çalışmayla birlikte teknolojiye bakış açım da değişti. Artık yalnızca yeni bir sistem geliştirmek değil, geliştirdiğim sistemin insanların hayatında neyi değiştirebileceği de benim için önemli hâle geldi.
Şu anda İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Bilgisayar Mühendisliği Anabilim Dalında doktora eğitimime devam ediyorum. Araştırmalarımı özellikle yapay zekâ, insan-bilgisayar etkileşimi ve erişilebilir teknolojiler üzerine yoğunlaştırıyorum. Doktora çalışmamda ise farklı erişilebilirlik ihtiyaçlarına uyum sağlayabilen, kullanıcıların bilgisayarlarla daha doğal ve bağımsız biçimde etkileşim kurmalarını amaçlayan yapay zekâ tabanlı bir sistem geliştirmeyi hedefliyorum.

2. Robotik ve Yapay Zeka programında geleceğin uzmanlarını yetiştirirken, bir öğrencide aradığınız en kritik iki temel beceri nedir?
Birincisi kesinlikle merak, ikincisi ise entelektüel bağımsızlık diyebilirim.
Merak, öğrenmenin başlangıç noktası. Çünkü insan merak ettiği bir konuyu araştırmaya, soru sormaya ve yeni şeyler keşfetmeye daha istekli oluyor. Ancak yalnızca merak etmenin yeterli olmadığını düşünüyorum. Öğrendiğimiz bilgileri sorgulayabilmemiz ve kendi düşüncelerimizi oluşturabilmemiz de gerekiyor. Bu noktada entelektüel bağımsızlığı çok önemsiyorum. Benim için entelektüel bağımsızlık, her söylenene karşı çıkmak veya her konuda farklı düşünmek değil; bir görüşe katılırken de karşı çıkarken de bunu kendi akıl yürütmemizle gerekçelendirebilmek. Öğrencilerime de bu yaklaşımı kazandırmaya çalışıyorum. Çünkü bir bilginin yalnızca öğretim elemanı tarafından aktarılmış olması, sorgulanmadan kabul edilmesi gerektiği anlamına gelmiyor. Öğrencilerimin benimle aynı fikirde olmalarını değil, neden aynı fikirde olduklarını veya olmadıklarını açıklayabilmelerini istiyorum.
Aslında bu yaklaşım yalnızca öğrencilerim için değil, kendi hayatımda da önem verdiğim bir ilke. Bir insanın benimle aynı düşünmesi, o düşünceyi gerçekten kendisi benimsediği ve gerekçelendirebildiği ölçüde anlamlı. Aynı şekilde, düşüncelerime katılmayan ancak görüşünü gerekçeleriyle savunabilen insanlara da büyük saygı duyuyorum. Elbette disiplinli çalışmanın da oldukça önemli olduğuna inanıyorum. Ancak merak eden, sorgulayan ve bağımsız düşünebilen bir bireyin, öğrenme sürecinde ihtiyaç duyduğu disiplini de geliştirebileceğini düşünüyorum.

3. Meslek yüksekokullarının uygulamalı yapısını göz önüne alırsak, hızla değişen yapay zeka müfredatını endüstriyle nasıl senkron tutuyorsunuz?
Yapay zekâ alanında teknolojiler çok hızlı değiştiği için müfredatı yalnızca belirli yazılımlar veya araçlar üzerinden oluşturmanın yeterli olmadığını düşünüyorum. Bu nedenle sektör temsilcileriyle iletişimimizi sürdürüyor, onları öğrencilerimizle buluşturuyor ve aldığımız geri bildirimleri ders içeriklerimize yansıtmaya çalışıyoruz. Bununla birlikte öğrencilerimizin, teknolojiler değişse bile kullanabilecekleri temel becerileri kazanmalarını önemsiyoruz.
Derslerimde özellikle sorgulamaya dayalı bir yaklaşım benimsiyorum. Çünkü programlama ve yapay zekâ gibi alanlarda kullandığımız pek çok kavramın günlük hayattaki olaylar, nesneler ve süreçlerle ilişkilendirilebileceğini düşünüyorum. Örneğin programlama dersinde değişken konusunu anlatmadan önce öğrencilerime "Değişmek ne demektir?" diye soruyorum. Benzer şekilde fonksiyonları işlerken de önce bu kavramın günlük hayatta neyi ifade ettiğini tartışıyoruz. Öğrencilerimden internette buldukları hazır tanımları değil, kendi hayatlarından örnekler vermelerini istiyorum. Çünkü otuz öğrencinin aynı kavramı aynı örnek üzerinden öğrenmek zorunda olmadığını düşünüyorum. Her öğrencinin farklı yaşantıları ve deneyimleri var. Bu farklılıkların öğrenme sürecini zenginleştirdiğine inanıyorum.
Öğrenciler önce kendi örneklerini paylaşıyor, ardından birbirlerinin düşüncelerini tartışıyorlar. Ben de bu tartışmalardan hareketle konunun bilimsel ve teknik çerçevesini oluşturuyorum. Böylece kavramların yalnızca ezberlenen ifadeler olarak kalmamasını, öğrencilerin kendi deneyimleriyle ilişkilendirdikleri anlamlı bilgilere dönüşmesini amaçlıyorum.
Ayrıca final değerlendirmelerinde öğrencilerimden yalnızca projelerini sunmalarını değil, aynı zamanda savunmalarını da istiyorum. Çünkü benim için önemli olan yalnızca çalışan bir uygulama geliştirmeleri değil; neden o yöntemi seçtiklerini, hangi alternatifleri değerlendirdiklerini ve geliştirdikleri sistemin sınırlılıklarını açıklayabilmeleri. Bir projeyi geliştirmek kadar, o projede alınan kararları gerekçelendirebilmenin de önemli olduğunu düşünüyorum.
Sonuçta bugün kullandığımız araçlar birkaç yıl içerisinde değişebilir. Ancak sorgulama, araştırma, problem çözme ve geliştirilen çözümleri gerekçelendirme becerileri kalıcı olacaktır. Bu nedenle öğrencilerime yalnızca bugünün teknolojilerini öğretmek değil, gelecekte karşılaşacakları yeni teknolojileri de öğrenebilecek ve değerlendirebilecek bir düşünce yapısı kazandırmak istiyorum.

4. Yazılıma yeni başlayanların aşmakta en çok zorlandığı eşik sizce kod sözdizimi mi, yoksa algoritmik düşünme becerisi mi?
Algoritmik düşünme becerisinin daha zorlayıcı olduğunu düşünüyorum.
Çünkü bir programlama dilinin komutlarını öğrenmek, neyi neden yapmamız gerektiğini anlamaktan nispeten daha kolay olabiliyor. Bir örneğe bakarak kod yazabiliriz, hatta artık yapay zekâ araçlarından bu kodu bizim için yazmasını da isteyebiliriz. Ancak ortaya çıkan kodun neden o şekilde yazıldığını ve gerçekten doğru çalışıp çalışmadığını değerlendiremiyorsak önemli bir eksiğimiz var demektir. Öğrencilerime bu nedenle önce problemi anlamalarını, ardından çözüm adımlarını oluşturmalarını öneriyorum. Hatta bazen bilgisayar kullanmadan, sınıf içerisinde çeşitli etkinliklerle algoritmaların ve karar yapılarının nasıl çalıştığını göstermeye çalışıyorum. Çünkü algoritmik düşünme yalnızca yazılım geliştirmek için gerekli değil. Günlük hayatta karşılaştığımız problemleri parçalara ayırabilmek, seçenekleri değerlendirmek ve mantıklı kararlar verebilmek için de oldukça önemli. Bana göre iyi bir yazılımcı olmanın ilk adımı kod yazabilmekten önce, hangi problemi neden ve nasıl çözeceğini düşünebilmektir.

5. Kod üreten yapay zeka araçlarının yaygınlaştığı bu dönemde, geleneksel yazılım geliştiriciliği nasıl bir evrim geçiriyor?
Bence yazılım geliştiriciliğinde önemli bir dönüşüm yaşanıyor. Eskiden bir yazılımcının başarısı çoğu zaman ne kadar iyi kod yazabildiğiyle ilişkilendiriliyordu. Bugün ise yapay zekâ araçları sayesinde kod üretmek çok daha kolay ve hızlı hâle geldi. Ancak bu durum yazılım bilgisinin önemini ortadan kaldırmıyor. Aksine, yazılımın nasıl çalıştığını anlamayı, üretilen kodun doğruluğunu değerlendirmeyi ve güvenilir sistemler tasarlamayı daha da önemli hâle getiriyor.
Burada asıl farkı problem çözme, sorgulama ve farklı düşünebilme becerilerinin oluşturacağını düşünüyorum. Çünkü teknoloji bize çok sayıda çözüm sunabilir ancak hangi problemin çözülmeye değer olduğunu belirlemek ve o çözümün insanlara gerçekten fayda sağlayıp sağlamayacağını değerlendirmek yine bizim sorumluluğumuzda. Bu noktada disiplinlerarası düşünmenin de oldukça önemli olduğuna inanıyorum. Hatta öğrencilerime yazılımın dışında sanat veya spor gibi farklı alanlarla ilgilenmelerini de öneriyorum.
Ben de tiyatroyla ilgileniyor, sahneye çıkıyor ve oyunlar yazıyorum. Bunun yanında bilgisayar mühendisliği alanındaki doktora eğitimimle birlikte yaratıcı yazarlık alanında da yüksek lisans eğitimime devam ediyorum. İlk bakışta yazılım ile tiyatro veya edebiyat birbirinden çok uzak görünebilir. Ancak farklı karakterleri anlamaya çalışmanın, bir hikâye kurgulamanın ya da sahnede beklenmedik bir duruma doğaçlama tepki vermenin problem çözme ve yaratıcılık açısından önemli katkıları olabildiğini düşünüyorum.
Sonuçta yazılım da insan hayatından bağımsız bir alan değil. İnsanların ihtiyaçlarını anlamadan onlar için doğru teknolojileri geliştirmek kolay değil. Dolayısıyla geleceğin başarılı yazılımcısının yalnızca iyi kod yazan değil, farklı disiplinlerden beslenerek doğru soruları sorabilen, eleştirel düşünebilen ve ürettiği teknolojinin sorumluluğunu alabilen kişi olacağını düşünüyorum.

6. Robotik ve yapay zeka eğitiminde teknik bilginin yanında etik ve güvenlik bilincini öğrencilerinize nasıl aktarıyorsunuz?
Etik, derslerimde özellikle üzerinde durmaya çalıştığım konulardan biri. Çünkü bir şeyi teknik olarak yapabiliyor olmamız, onu mutlaka yapmamız gerektiği veya yapmamızın doğru olduğu anlamına gelmiyor. Bazen asıl önemli olan, teknolojinin neler yapabileceğinden önce neleri yapmaması gerektiğini belirleyebilmek.
Özellikle veri toplama, yapay zekâ modellerinin eğitimi ve kullanıcı bilgileriyle çalışılması gibi süreçlerde öğrencilerime kişisel verilerin korunmasının önemini anlatmaya çalışıyorum.
Örneğin bir projede kişisel veri kullanılması gerekiyorsa öncelikle bu veriye gerçekten ihtiyaç olup olmadığının sorgulanması gerektiğini düşünüyorum. Ardından kişisel verilerin hangi hukuki şartlar altında işlenebileceği, gerekli bilgilendirme ve uygun olduğu durumlarda açık rıza süreçleri, verilerin güvenli şekilde saklanması, mümkün olduğunda anonimleştirilmesi ve araştırmanın niteliğine göre gerekli etik kurul onaylarının alınması gibi konuları ele alıyoruz.
Bunun yanında yapay zekâ sistemlerinin hatalı, yanıltıcı veya ayrımcı sonuçlar üretebileceğini de unutmamak gerekiyor. Öğrencilerime özellikle şunu aktarmak istiyorum: Bir insanın bize verdiği bilgi, üzerinde istediğimiz gibi işlem yapabileceğimiz sıradan bir veri değildir. O bilgi bize belirli bir amaç için emanet edilmiştir ve onu korumak da bizim sorumluluğumuzdur. Bence iyi bir mühendis ya da yazılımcı olmak yalnızca çalışan bir sistem geliştirmek değil, o sistemin oluşturabileceği riskleri öngörebilmek ve insanlara verebileceği olası zararları en aza indirmeye çalışmaktır.

7. Akademideki örgün eğitim disiplini ile dijital platformlardaki kitle eğitimi yaklaşımını nasıl dengeliyorsunuz?
Aslında her iki eğitim yaklaşımını da deneyimleme fırsatım oldu. Üniversitedeki derslerimin yanında çevrimiçi eğitim içerikleri de hazırlıyorum. Udemy üzerinden yayımladığım eğitimle 18 binden fazla öğrenciye ulaşma fırsatım oldu. İnsan gerçekten öğrenmek istediğinde bir sınıfta da evinde bilgisayarının başında da kendisini geliştirebilir.
Ancak örgün eğitimin yalnızca öğrencileri aynı ortamda toplayıp bilgi aktarmaktan ibaret olduğunu düşünmüyorum. Sınıf ortamında öğrenciler birbirlerine soru sorabiliyor, birlikte tartışabiliyor, farklı düşüncelerle karşılaşabiliyor ve sosyal becerilerini geliştirebiliyorlar. Özellikle öğrencilerin öğretim elemanının düşüncelerini de sorgulayabilmelerini önemsiyorum. Zaman zaman sınıfta tartışmayı derinleştirmek için karşıt görüşleri savunuyor, öğrencilerimden bu görüşleri değerlendirmelerini istiyorum. Bazen öğrencilerimin haklı gerekçelerle yaptıkları itirazlar üzerine kendi kararlarımı değiştirdiğim de oluyor. Bence öğrencinin yalnızca soru sorabilmesi değil, gerektiğinde öğretim elemanının görüşüne karşı kendi düşüncesini saygılı ve gerekçeli biçimde savunabilmesi de eğitimin bir parçası olmalı. Çevrimiçi eğitimin ise zaman ve mekân esnekliği gibi çok önemli avantajları var. Özellikle çalışan veya kendi öğrenme hızını belirlemek isteyen bireyler için oldukça faydalı olabiliyor.
Dolayısıyla birini diğerinden üstün görmek yerine, birbirlerini tamamlayan yaklaşımlar olarak değerlendirmeyi daha doğru buluyorum. Bana göre burada önemli olan bilginin nerede aktarıldığından çok, öğrencinin gerçekten öğrenip öğrenmediği ve öğrendiklerini hayatına ne ölçüde aktarabildiğidir.

8. Türkiye'deki gençlerin yapay zeka ve robotik alanındaki yetkinliğini ve küresel rekabet gücünü nasıl değerlendiriyorsunuz?
Ülkemizde bu alanlara ilgi duyan, kendisini geliştirmeye çalışan ve oldukça başarılı projeler ortaya koyan çok sayıda genç olduğunu düşünüyorum. Ancak kişisel gözlemlerimden hareketle sahip olduğumuz potansiyeli henüz yeterince değerlendirebildiğimizi düşünmüyorum. Özellikle yapay zekâ konusunda teknolojiyi kullanmakla teknoloji üretmek arasındaki ayrımın üzerinde durmamız gerektiğine inanıyorum.
Bugün bir yapay zekâ uygulamasını kullanabilmek elbette önemli bir beceri. Ancak yalnızca başkalarının geliştirdiği sistemleri kullanan değil, kendi problemlerini tanımlayabilen, veri toplayabilen, algoritma geliştirebilen ve özgün çözümler üretebilen bireyler yetiştirmemiz gerektiğini düşünüyorum.
Bununla birlikte sorumluluğun yalnızca gençlerde olduğunu da düşünmüyorum. Eğitimcilere, üniversitelere ve sektöre de önemli görevler düşüyor. Gençlerin ilgi alanlarını keşfedebilecekleri, hata yapmaktan çekinmeden deneyebilecekleri ve fikirlerini hayata geçirebilecekleri ortamlar oluşturmamız gerekiyor. Dolayısıyla gelecek konusunda karamsar değilim. Ancak küresel rekabette daha güçlü olabilmek için tükettiğimiz teknoloji kadar ürettiğimiz teknolojiye de odaklanmamız gerektiğini düşünüyorum.

9. Yapay zeka ve robotiğin diğer bilim dallarıyla kesişiminde, sizi kişisel olarak en çok heyecanlandıran disiplinlerarası alan hangisidir?
Beni en çok heyecanlandıran alan insan-bilgisayar etkileşimi ve erişilebilir teknolojiler diyebilirim. Çünkü yapay zekânın çok farklı alanlara uygulanabilmesi başlı başına heyecan verici olsa da benim için özellikle dezavantajlı bireylerin günlük yaşamlarını kolaylaştırabilecek çalışmalar ayrı bir anlam taşıyor. Örneğin ellerini veya kollarını kullanmakta güçlük yaşayan bir bireyin bilgisayarını yalnızca sesini veya baş hareketlerini kullanarak kontrol edebilmesi, teknolojinin insanların hayatında nasıl somut bir fark oluşturabileceğini gösteriyor. Bu tür sistemlerin geliştirilmesi yalnızca bilgisayar mühendisliği bilgisiyle de sınırlı değil. İnsan davranışlarını anlamak, kullanıcı deneyimini değerlendirmek, farklı engel durumlarının oluşturduğu ihtiyaçları öğrenmek ve gerektiğinde sağlık bilimleri, psikoloji ve tasarım gibi disiplinlerle birlikte çalışmak gerekiyor.
Benim akademik çalışmalarımın da önemli bir kısmı bu kesişim üzerine kurulu. Özellikle kişiye uyum sağlayabilen, farklı etkileşim yöntemlerini birlikte kullanabilen ve kullanıcıyı belirli komutları ezberlemek zorunda bırakmayan sistemlerin geliştirilmesiyle ilgileniyorum. Çünkü teknoloji bu kadar gelişmişken insanların teknolojiye uyum sağlamak için sürekli çaba göstermesi yerine, teknolojinin insanların farklı ihtiyaçlarına uyum sağlayabilmesi gerektiğini düşünüyorum.

10. Proje geliştirme süreçlerinde yaşanan teknik başarısızlıkları ve hataları etkili bir öğrenme aracına dönüştürme yönteminiz nedir?
Aslında bir problemi çözdüğümde hissettiğim mutluluğun önemli bir kısmı, o problemi bir daha aynı şekilde yaşamayabileceğimi bilmekten kaynaklanıyor. Bazen geliştirdiğim bir sistemde karşılaştığım hata saatlerce, günlerce, hatta haftalarca aklımı kurcalayabiliyor. Bu süreç zaman zaman oldukça yorucu olabiliyor. Ancak çözemediğim bir problemle karşılaştığımda öncelikle onu çözebileceğime inanıyorum. Çünkü o problemle karşılaşan ilk ve tek kişi olma ihtimalimin çok düşük olduğunu biliyorum. Bu nedenle araştırmaya, denemeye ve sorunu daha küçük parçalara ayırmaya çalışıyorum.
Bazen çözüm bulabilmek için düşünme biçimimizi değiştirmemiz gerektiğine inanıyorum. Hatta çoğu zaman konuyla teknik olarak hiçbir ilgisi olmayan insanlara da danışıyorum. Çünkü bir problem üzerinde çok uzun süre çalıştığımızda farkında olmadan belirli düşünce kalıplarına sıkışabiliyoruz. Konuya dışarıdan bakan birinin sorduğu basit bir soru bile daha önce fark etmediğimiz bir noktayı görmemizi sağlayabiliyor.
Öğrencilerime de hata yapmanın öğrenme sürecinin doğal bir parçası olduğunu anlatmaya çalışıyorum. Bir uygulamanın ilk denemede çalışmaması, o uygulamadan hiçbir şey öğrenmediğimiz anlamına gelmiyor. Hatta bazen başarısız bir denemeden öğrendiklerimizin başarılı bir denemeden öğrendiklerimizden daha fazla olabileceğini düşünüyorum. Çünkü önemli olan hiç başarısız olmamak değil, aynı probleme bir sonraki sefer daha bilinçli yaklaşabilecek bilgi ve deneyimi kazanmak.

11. Önümüzdeki 5-10 yıllık süreçte insan robot etkileşiminde günlük hayatı en radikal şekilde değiştirecek kırılma ne olacaktır?
Bence en büyük değişim, robotların ve akıllı sistemlerin yalnızca kendilerine verilen belirli komutları yerine getiren araçlar olmaktan çıkarak insanın ihtiyaçlarını ve içinde bulunduğu bağlamı daha iyi anlayabilen sistemlere dönüşmesi olacak.
Bugün birçok teknolojik sistemi kullanabilmek için onun çalışma biçimini öğrenmemiz gerekiyor. Belirli komutları ezberliyor, belirli arayüzleri kullanıyor ve çoğu zaman teknolojinin sınırlarına göre hareket ediyoruz. Önümüzdeki yıllarda ise bunun giderek değişeceğini düşünüyorum. Sesimizi, bakışlarımızı, hareketlerimizi ve doğal dilde ifade ettiğimiz isteklerimizi birlikte değerlendirebilen sistemler yaygınlaşabilir.
Örneğin hareket kısıtlılığı yaşayan bir bireyin evindeki yardımcı robotla yalnızca konuşarak veya baş hareketleriyle iletişim kurabilmesi, yaşlı bireylerin günlük yaşamlarında daha bağımsız hareket edebilmesi ya da robotların insanlarla daha doğal biçimde iş birliği yapabilmesi mümkün hâle gelebilir. Elbette bu gelişmelerin iş gücü piyasasını ve bazı mesleklerin çalışma biçimlerini de değiştirmesi beklenebilir. Ancak benim için asıl heyecan verici nokta, teknolojinin insanın yerine geçmesinden çok insanın yapabildiklerini artırabilmesi. Tabii bu süreçte teknolojinin ne kadar gelişirse gelişsin insanların kontrolünden çıkmaması gerektiğini de düşünüyorum. Çünkü insanların mahremiyetini koruyabilmesi ve kendi kararlarını verebilmesi, teknolojinin sunduğu imkânlar kadar önemli. Dolayısıyla gelecekteki en önemli dönüşümün yalnızca daha akıllı robotlar geliştirmek değil, insanları anlayabilen, onlara uyum sağlayabilen ve kontrolü yine insanda bırakan teknolojiler geliştirmek olacağını düşünüyorum.
12. Yürüttüğünüz robotik projeleri, yapay zeka uygulamaları ve hazırladığınız kapsamlı yazılım eğitimleri göz önüne alındığında, bu çalışmalarınız arasında sizin için en çok dönüm noktası olan veya akademik ve teknolojik bakış açınızı en çok değiştiren proje hangisi oldu?
Kesinlikle yüksek lisans tez çalışmam diyebilirim. Aslında proje geliştirmekten her zaman keyif alan biriydim. Lisans eğitimimi tamamlamadan önce 20'den fazla proje geliştirmiştim. Bu projelerde yeni teknolojiler öğrenmek, karşılaştığım sorunları çözmek ve sonunda çalışan bir ürün ortaya koymak beni oldukça mutlu ediyordu. Ancak yüksek lisans dönemimde yaptığım araştırmalar sırasında ellerini veya kollarını kullanmakta güçlük yaşayan bireylerin bilgisayar kullanırken karşılaşabildikleri sorunlarla ilgili çalışmalar dikkatimi çekti. Günümüzde bilgisayarlar artık yalnızca eğlence veya iletişim amacıyla kullanılmıyor. Eğitimden çalışma hayatına, kamu hizmetlerinden günlük iletişime kadar pek çok alanda önemli bir ihtiyaç hâline gelmiş durumda. Dolayısıyla herkesin bu teknolojilere eşit koşullarda erişememesi, üzerinde çalışmaya değer önemli bir problem olarak karşıma çıktı.
Bu düşünceden hareketle bilgisayarın sesli komutlar ve yüz hareketleriyle kontrol edilebilmesini sağlayan bir sistem geliştirdim. Çalışmamda, ellerini kullanmadan bilgisayar üzerinde çeşitli işlemler gerçekleştirebilmeye yönelik bir çözüm ortaya koymaya çalıştım. Elbette ilk geliştirdiğim sistemin de sınırlılıkları vardı. Örneğin belirli komutlara ve önceden tanımlanmış kurallara dayanması, farklı kullanıcı ihtiyaçlarına uyarlanabilmesi açısından geliştirilmesi gereken bir yönüydü. Bu sınırlılıklar, sonraki araştırmalarımın da temelini oluşturdu. Yüksek lisans çalışmamdan ürettiğimiz makalenin uluslararası bir akademik dergide kabul edilmesi de benim için ayrıca mutluluk vericiydi. Ancak beni asıl heyecanlandıran, geliştirdiğim sistemin sınırlılıklarını fark ettikçe üzerinde çalışabileceğim yeni araştırma sorularının ortaya çıkmasıydı.
Şimdi doktora çalışmalarımda bu yaklaşımı daha ileri taşımayı hedefliyorum. Doğal dil işleme, makine öğrenmesi ve farklı etkileşim yöntemlerinden yararlanarak kullanıcıların ihtiyaçlarına uyum sağlayabilen bir sistem geliştirmek istiyorum. Uzun vadede yalnızca el ve kol hareketlerinde kısıtlılık yaşayan bireylerle sınırlı kalmayan, farklı erişilebilirlik gereksinimlerine de uyarlanabilecek bir yaklaşım ortaya koyabilmeyi amaçlıyorum. Bence bu projenin benim için dönüm noktası olmasının nedeni yalnızca akademik olarak ilerlememi sağlaması değil; aynı zamanda bir teknolojinin ne kadar gelişmiş olduğundan önce, kimin hayatını nasıl kolaylaştırabildiğini düşünmeye başlamamı sağlaması.
13.Son olarak; imkanları kısıtlı ancak merakı yüksek bir gencin yapay zeka alanında fark yaratabilmek için atması gereken ilk somut adım ne olmalıdır?
Öncelikle merak etmeye devam etmesini öneririm. Çünkü bence öğrenme sürecinin en önemli aşamalarından birini zaten gerçekleştirmiş demektir. Ancak yalnızca merak etmekle yetinmemesi de gerekiyor. Kendisine sürekli "Ben ne yapabilirim?" sorusunu sormasını öneririm. Hatta aklına hiçbir şey gelmiyorsa soruyu tersinden de sorabilir: "Peki, ben ne yapmamalıyım?" Bu sorunun cevaplarını eleyerek bile ilgi alanlarını ve yapmak istediklerini keşfedebilir.
İlk somut adım olarak ise çevresinde karşılaştığı küçük bir problemi seçmesini ve o problemi çözmek için basit bir uygulama geliştirmeye çalışmasını öneririm. Bugün yapay zekâ öğrenmek için mutlaka çok güçlü bir bilgisayara veya yüksek bütçeli eğitimlere ihtiyaç duyulmuyor. Ücretsiz eğitim kaynakları, açık kaynak yazılımlar ve çevrimiçi geliştirme ortamlarıyla da başlangıç yapılabilir. Önemli olan ilk projenin çok büyük veya kusursuz olması değil. Kendi fikrini hayata geçirmeye çalışırken araştırmayı, denemeyi, hata yapmayı ve yeniden başlamayı öğrenmesi.
Çünkü bana göre bir insanın kendisini geliştirebilmesi için her şeyi bilmesi gerekmiyor. Bilmediği bir şeyle karşılaştığında onu nasıl öğrenebileceğini bilmesi gerekiyor. Bu nedenle imkânları kısıtlı gençlere en önemli tavsiyem, sahip olmadıkları imkânlara odaklanarak başlamayı ertelememeleri. Küçük bir fikirle başlayıp onu geliştirmek, yalnızca büyük projelerin hayalini kurmaktan çok daha öğretici olabilir.
 

Çok sağ olun hocam. Çalışmalarınızı ilgiyle takip ediyor ve  bundan sonraki yaşamınızda sağlık ve  başarılarınızın devamını diliyorum. Saygı ve sevgilerimi sunuyorum.