Gökçeada Gezimiz-II

(Anemon Günlüğü 8-9-10 Mayıs 2026)
Edremit’ten ayrılırken, çay içtiğimiz mekânın yanındaki lunaparkta gördüğüm küçük ve anlamlı Yeşilçam görselleri beni eskilere götürdü. Arka plânda denizli, vapurlu İstanbul fonu, Sadri Alışık (Turist Ömer) omzuna yaslanan sevgilisini; “Cüzdan gitti Müjgan! Para önemli değil de içinde resmin vardı.” diyerek teselli ediyor! Diğer yanda ise, Kemal Sunal ile “Domates Güzeli”miz Ayşen Gruda, iki küçük çocukla tasvir edilip “Parka gidecekmiş iki gözümün çiçeği” cümlesiyle yerini almış. Bizi gülümseten, toplumsal gerçekleri komedi yoluyla işleyen sanatçılarımızı rahmetle anıyorum.
Edremit’ten sonra gitmeyi düşündüğümüz Tahtakuşlar Mahallesi’ndeki aynı isimle anılan etnografya müzesi ve Hasanboğuldu Göleti’ne vakit, yol ve trafik sebebiyle uğrayamıyoruz. Özellikle Tahtakuşlar Mahallesi’nin dar sokakları otobüsler için büyük problem. Caddelere verilen tanınmış kişi ve sanatçı (Tarık Akan Caddesi…) isimleri hoşuma gitti.
Çanakkale’ye bağlı Ayvacık ilçemizin sınırları içindeki Behramkale/Assos Antik Kenti’ni ikinci defa ziyaret edeceğim. Assos bana, kurulduğu yer ve yükselti itibarıyla, Manisa’nın Yunusemre ilçesi Yund Dağı bölgesinde Prof. Dr. Yusuf Sezgin başkanlığında kazı çalışmaları devam eden Aigai Antik Kenti’ni hatırlattı. Assos da çevreye hakim bir tepenin üzerinde. Meşhur Athena Tapınağı ise bu yükseltinin zirvesinde.
Otobüsümüzü uygun bir alana park ederek, taş döşemeli dar sokaklardan ören yerine doğru çıkıyoruz. Sağımızda ve solumuzda birkaç katlı hoş görünümlü taş evler yer alıyor. Hediyelik eşya satıcıları, -adını yabancı isimlerle ifade eden- pansiyon ve kafeler var. Müzik sesleri, satıcıların ürünlerini satmak ve göstermek için sarf ettikleri sözler birbirine karışıyor. Çevreye yayılan taze kekik kokusu burnumuza kadar geliyor. Sakinliğe bakılırsa henüz gezi turları başlamamış.
Yokuşun sağ tarafında, duvara asılı kalınca bir tahta üzerinde “Hülya Sanat Evi” yazısını okuyorum. Burası kesme taştan yapılmış bir çalışma atölyesi. Ahşap giriş kapının sağında ve solunda, gayet şık ve gösterişli tahta çerçeve içine alınmış yaprak şeklindeki boyama çalışmalarını inceliyorum. Fotoğraflarını çekmek üzereyken; “Lütfen fotoğraflarını çekmeyin!” şeklinde uyarılıyorum. Sanatkârların titizliğine ve hassasiyetlerine tabii ki saygı duyuyorum. Kolaylıklar dileyip ayrılırken sanat evi sahibesi Hülya Kalaycı Unutur’un el emeği ve göz nuruna verdiği çeyrek asırlık sanat hayatını anlatan, zeytin figürlü, beyaz zemin üzerine yazılmış bilgileri okuyorum:
“Merhaba! Sanat yolculuğumda, difenbahya yaprağının narin dokusunu minyatür ve tezhip sanatının incelikleriyle buluşturmamın üzerinden 26 yıl geçti. Bu zarif ve sabır isteyen çalışmanın her yaprağında hem doğanın eşsiz güzelliği hem de geleneksel sanatlarımızın ruhunu yeniden üretmenin heyecanını yaşıyorum...” diyerek başladığı anlatımını; “Sevgi, Sanat ve Hikmetle” şeklinde bitirmiş. Tamamını okuduğumda, kelimelerle dokuyup, nakış nakış işlediği ruh ve gönül dünyasından, sözlere verdiği anlamın derinliğinden etkileniyorum…
Daha önceki gezi notlarımda belirttiğim gibi Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı müze ve ören yerlerini; “18 yaş altı çocuklar, 65 yaş üstü vatandaşlar, tüm emekliler, engelliler, şehit yakınları, gaziler ve öğretmenler.” ücretsiz ziyaret edebiliyor. Bazı arkadaşlarım edindikleri MüzeKart’ı kullanıyorlar. Her gün, 08.30-20.00 saatleri arasında açık olan Assos Ören Yeri’ndeki gişe 19.30’da kapanıyor. Ücretini ödeyerek kiraladığınız kulaklıkla eserler hakkında bilgi edinme imkânınız da var.
Assos Antik Kenti
“M.Ö. 6. Yüzyılda kurulan Assos antik kenti, sönmüş bir volkanik tepe üzerinde yer aldığı için yapımında işlemesi zor ama son derece dayanıklı olan andezit taşı kullanılmıştır. Bu kentte yapılan lahitler antik dünyada çok meşhurdu be bedenin hızlı bir şekilde toprak olmasını sağladığı için ‘insan yiyen lahit’ olarak adlandırılırdı. Anadolu’nun birçok yöresine Assos’tan lahit gönderilirdi.
Assos aynı zamanda filozof Aristoteles’in bir süre yaşayarak felsefe okulu kurmuş olmasıyla da önemliydi. Kentin en yüksek noktasında bulunan Athena Tapınağı adını, Zeus’un kızı ve 12 Olympos tanrısından biri olan Athena’dan alır. Athena, şehrin koruyucusu ve tanrıçasıdır. Anadolu’da inşa edilen ilk ve tek Dor (1) düzenindeki tapınak olan yapı, olağanüstü manzarasıyla da ilgi çeker. Assos’ta ayrıca Roma dönemi antik tiyatrosu, agora, nekropol (mezarlık) ve surlar da görülebilir.” (2)
Antik kent girişinde gezi başlangıcını belirten yeterli yön, yönlendirme ve işaret bulunmuyor. Can güvenliği için tehlike arz eden bölümler tel örgüyle çevrilmiş.
Araştırma Tarihi (1835 yılından itibaren yapılan çalışmalar), Assos’un Ünlü Kişileri (Hermias, Aristoteles, Kleanthes, Olimpiyatlarda Birinci Gelen Assoslu Sporcular), Assos Tarihi ile Athena Tapınağı (M.Ö. 540/530 tarihleri arasında inşa edilen tapınak) hakkında verilen bilgiler belirli aralıklarla yerleştirilen levhalarda belirtilmiş.
Sarnıç, tiyatro, tapınak ve sur kalıntıları, günümüze ulaşan sütun ve sütun başlıkları, duvarlarındaki örme teknikleri, andezit taşını işlerken gösterdikleri ustalık ve maharet dikkate şayan. Bayrağımızın da bulunduğu, etrafında ayakta kalan 8-10 sütunun yer aldığı zirvede Athena Tapınağı’nın cam bölme içine yerleştirilen büyükçe bir maketi bulunuyor. Makete bakınca, tapınağın muhteşem bir yapı olduğunu anlıyorsunuz. Denizi de mükemmel şekilde görebildiğiniz antik kent, tepenin eteklerine doğru serpilmiş. O bölgede de fevkalâde güzel örnek yapılar var.
Açık bir havada gezdiğimiz antik kentin özellikle yüksek noktaları rüzgârlı. Çevreye hakim yükseklikten, denizi ve yerleşim merkezlerini seyretmek oldukça zevkli. Çok sayıda fotoğraf çekiyoruz.
Vakit ayıramadığım için gidip göremediğim, kendine özgü mimari ve süslemeleriyle ünlü Murat Hüdavendigar Cami içimde bir ukde olarak kaldı. Bir dahaki sefere inşallah.
Saat 15.00’te başladığımız ziyareti 16.30’da bitirerek hareket ediyoruz.
(Devam edecek)

Antik Yunanistan'da ve daha sonra Roma mimarisinde ortaya çıkan en eski, en sade ve en kütlevi sütun sistemidir.